Choroby nowotworowe pozostają jednym z największych wyzwań dla polskiego systemu ochrony zdrowia. Rak jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów wśród dorosłych Polaków. Każdego roku lekarze rozpoznają w kraju ponad 180 tys. nowych przypadków nowotworów złośliwych, a liczba osób umierających z ich powodu przekracza 100 tys.
Wraz ze starzeniem się społeczeństwa problem będzie prawdopodobnie narastał. Jednocześnie medycyna dysponuje coraz większą liczbą narzędzi pozwalających skuteczniej walczyć z chorobami nowotworowymi.
Odsetek wyleczeń wyraźnie wzrósł
Prof. Jacek Jassem, kierownik Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, zwraca uwagę, że postęp w onkologii często odbywa się stopniowo. Kolejne udoskonalenia metod diagnostycznych i terapeutycznych w perspektywie wielu lat przynoszą jednak bardzo znaczące rezultaty.
Według eksperta obecnie udaje się wyleczyć około 60 proc. pacjentów z chorobami nowotworowymi. Dla porównania, gdy rozpoczynał swoją karierę zawodową pod koniec lat 70., odsetek ten wynosił około 25–30 proc.
To pokazuje skalę zmian, jakie zaszły w onkologii w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Jednocześnie nadal istnieją nowotwory, w przypadku których lekarze mają bardzo ograniczone możliwości leczenia, szczególnie gdy choroba znajduje się już w stadium rozsiewu.
Rak trzustki wciąż ogromnym wyzwaniem
Jednym z przykładów pozostaje rak trzustki. W zaawansowanej postaci choroba nadal wiąże się z bardzo niekorzystnym rokowaniem. Eksperci wskazują jednak, że także w tym obszarze pojawiają się nowe możliwości.
Nadzieje wiązane są między innymi z terapiami celowanymi, które są projektowane tak, aby oddziaływać na określone mechanizmy odpowiedzialne za rozwój komórek nowotworowych. Kolejne badania mogą w przyszłości zwiększyć możliwości leczenia także tych nowotworów, które do tej pory pozostawały szczególnie trudne do opanowania.
Współczesna onkologia korzysta z wielu różnych metod. W zależności od rodzaju choroby i jej zaawansowania stosowane są m.in. operacje chirurgiczne, chemioterapia, radioterapia, immunoterapia, leczenie celowane, hormonoterapia czy przeszczepy komórek macierzystych. U części pacjentów konieczne jest także leczenie paliatywne.
Nie każda obiecująca metoda przynosi przełom
Historia współczesnej onkologii pokazuje jednak, że nie każda koncepcja, która początkowo wzbudza duże nadzieje, ostatecznie prowadzi do przełomu.
Jednym z przykładów było zwiększanie dawek klasycznej chemioterapii. Zakładano, że mocniejsze leczenie pozwoli skuteczniej pokonać oporność nowotworów. W praktyce strategia ta nie przyniosła oczekiwanych rezultatów.
Podobne nadzieje wiązano z terapiami antyangiogennymi. Ich założeniem było zahamowanie tworzenia naczyń krwionośnych, których nowotwór potrzebuje do wzrostu. Choć leki z tej grupy nadal znajdują zastosowanie, ich skuteczność nie okazała się tak przełomowa, jak początkowo zakładano.
Nie udało się również doprowadzić do oczekiwanego przełomu w przypadku części terapii genowych i szczepionek przeciwnowotworowych. Nie oznacza to jednak zakończenia badań nad tymi rozwiązaniami. Naukowcy wciąż poszukują sposobów wykorzystania mechanizmów genetycznych i układu odpornościowego w walce z rakiem.
Refundacja nowych terapii
Istotnym elementem zmian pozostaje dostęp pacjentów do nowoczesnych leków. Ze sprawozdania z realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej wynika, że w 2025 roku refundacją objęto 152 innowacyjne terapie, w tym 63 cząsteczko-wskazania związane z onkologią.
Eksperci podkreślają jednak, że sama dostępność nowoczesnych leków nie wystarczy. Ich potencjał można w pełni wykorzystać tylko wtedy, gdy pacjent zostanie odpowiednio szybko zdiagnozowany i zakwalifikowany do właściwego leczenia.
Diagnostyka pozostaje słabym punktem
Raport "Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2025", przygotowany przez zespół All.Can Polska wraz z ekspertami, wskazuje na problemy, które nadal ograniczają możliwości polskiej onkologii.
Wśród najważniejszych wymieniane są opóźnienia diagnostyczne, niedobory kadrowe oraz niewystarczające finansowanie części świadczeń. W praktyce może to oznaczać, że nawet dostęp do najnowocześniejszego leku nie zawsze przekłada się na szybkie rozpoczęcie optymalnego leczenia.
W ostatnim czasie rozszerzono katalog refundowanych badań i zaplanowano inwestycje w nowoczesny sprzęt. Rozwijana jest również koncepcja Lung Cancer Units, czyli wyspecjalizowanych ośrodków zajmujących się kompleksowym leczeniem raka płuca.
Eksperci wskazują, że kolejnym ważnym krokiem powinno być przyspieszenie diagnostyki oraz zapewnienie pacjentom dostępu do pełnego profilowania genomowego. Potrzebne są również dalsze działania na rzecz jakości laboratoriów oraz kształcenia specjalistów.
Postęp w leczeniu nowotworów jest więc wyraźny, ale walka z rakiem nadal wymaga wielu elementów jednocześnie: skutecznej profilaktyki, szybkiej diagnostyki, dostępu do nowoczesnych terapii i dobrze funkcjonującego systemu opieki.
