Jimmy Carter: Zmarł były prezydent i laureat Pokojowej Nagrody Nobla w wieku 100 lat

Skromne początki i polityczna kariera

James Earl Carter urodził się 1 października 1924 roku w Plains, w stanie Georgia, w rodzinie farmerów zajmujących się uprawą orzeszków ziemnych. W 1946 roku ukończył Akademię Marynarki Wojennej w Annapolis i przez kilka lat służył jako oficer na okrętach podwodnych. Po zakończeniu służby przejął rodzinne gospodarstwo, szybko osiągając sukcesy jako rolnik i biznesmen.

Jego polityczna kariera rozpoczęła się w 1962 roku, gdy został wybrany do Senatu stanu Georgia. W 1971 roku objął urząd gubernatora, gdzie zasłynął z deklaracji końca dyskryminacji rasowej. W 1976 roku jako stosunkowo mało znany polityk wygrał wybory prezydenckie, pokonując urzędującego prezydenta Geralda Forda. Kluczową rolę w jego zwycięstwie odegrały głosy Polonii oraz wsparcie dla opozycji demokratycznej w Polsce.

Prezydentura i jej wyzwania

Carter sprawował urząd prezydenta w latach 1977–1981, okresie naznaczonym wieloma kryzysami, takimi jak stagflacja, kryzys naftowy, rewolucja islamska w Iranie oraz sowiecka inwazja na Afganistan. Jego administracja osiągnęła jednak sukcesy w polityce międzynarodowej, w tym podpisanie porozumień z Camp David, które doprowadziły do uznania Izraela przez Egipt. Mimo to jego prezydentura została przyciemniona przez kryzys zakładników w Iranie, który zakończył się dopiero po objęciu urzędu przez jego następcę, Ronalda Reagana.

Laureat Nobla i działacz humanitarny

Po zakończeniu prezydentury Carter wrócił do rodzinnego Plains, gdzie poświęcił się działalności humanitarnej. W 1982 roku założył Carter Center, organizację wspierającą pokój, prawa człowieka i walkę z chorobami zakaźną. Był aktywnym uczestnikiem chrześcijańskiej inicjatywy Habitat for Humanity, budującej domy dla ubogich. W 2002 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za swoje wysiłki na rzecz łagodzenia konfliktów i promocji praw człowieka.

Dziedzictwo i ostatnie lata

W ostatnich latach życia Carter pozostał aktywny. W 2014 roku opublikował autobiografię i regularnie prowadził wykłady na Uniwersytecie Emory w Atlancie. W lutym 2023 roku trafił pod opiekę hospicyjną, a kilka miesięcy później przeżył stratę żony Rosalynn, z którą był małżeństwem przez 77 lat.

Narodowa żałoba

Prezydent Joe Biden zarządził, by 9 stycznia 2025 roku był dniem żałoby narodowej. "Wzywam naród amerykański do zgromadzenia się tego dnia w miejscach kultu, aby oddać hołd pamięci prezydenta Jamesa Earla Cartera" — ogłosił Biden.

Jimmy Carter pozostawił po sobie dziedzictwo człowieka zaangażowanego w walkę o prawa człowieka, pokój i równość. Jego życie i praca stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń.