"Polskie pytania w centrum uwagi Luksemburga – co zdecyduje TSUE w sprawach kredytowych?"
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu co roku rozpatruje setki spraw, a znaczną część z nich stanowią pytania prejudycjalne kierowane przez sądy krajowe. Polska znajduje się w ścisłej czołówce państw najczęściej zwracających się do unijnego sądu – w ostatnich latach szczególnie intensywnie w sprawach dotyczących ochrony konsumentów i kredytów hipotecznych. Największe emocje wciąż budzą sprawy frankowe, ale coraz większe znaczenie zyskują też spory dotyczące kredytów złotowych opartych na wskaźniku WIBOR. Pierwsze kluczowe rozstrzygnięcie w tej kwestii zapadnie 12 lutego.
Jak wskazuje Jarosław Zasada, attaché prasowy TSUE, polskie pytania prejudycjalne wciąż koncentrują się przede wszystkim wokół kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego. Sądy pytają m.in. o zasady wzajemnych rozliczeń po stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej. W ostatnich latach Trybunał wydał już kilkanaście wyroków, które w praktyce wzmacniają pozycję konsumentów wobec banków.
TSUE potwierdził między innymi, że bank nie może żądać zwrotu całego kapitału, jeśli kredytobiorca spłacił już część zobowiązania, a także że konsumenci mają prawo do pełnej rekompensaty oraz do odsetek ustawowych od momentu zakwestionowania nieuczciwych klauzul umownych. Trybunał odniósł się również krytycznie do prób stosowania przez banki prawa zatrzymania.
W najnowszym wyroku z 22 stycznia 2026 r. Trybunał uznał, że potrącenie wzajemnych roszczeń banku i kredytobiorcy jest co do zasady zgodne z unijną dyrektywą o nieuczciwych warunkach umownych. Jednocześnie podkreślił, że bank nie może domagać się odsetek za opóźnienie przed prawomocnym unieważnieniem umowy. Dopuszczono także możliwość podnoszenia zarzutu potrącenia przez banki, ale jego skuteczność zależy od przepisów prawa krajowego.
Równolegle pojawił się nowy front sporów – dotyczący kredytów złotowych opartych na WIBOR-ze. 12 lutego TSUE rozstrzygnie pierwszą taką sprawę, zainicjowaną przez Sąd Okręgowy w Częstochowie. Sędzia zapytał m.in., czy klauzule odwołujące się do WIBOR mogą być uznane za nieuczciwe wobec konsumentów.
Podobne pytania płyną także z Warszawy i Krakowa. Sądy chcą ustalić, czy umowy były wystarczająco przejrzyste, gdzie przebiegają granice ryzyka kredytobiorcy oraz czy można obciążać go nieograniczonym wzrostem oprocentowania. Najnowsze pytanie z Warszawy dotyczy zaś samej metodologii tworzenia WIBOR-u i braku publicznego nadzoru nad jego ustalaniem.
Statystyki pokazują skalę zaangażowania polskich sądów. W 2024 roku do TSUE trafiło 920 nowych spraw, z czego 573 były pytaniami prejudycjalnymi. Polska skierowała 47 takich zapytań – mniej tylko niż Włochy i Niemcy. W latach 2020–2024 polskie sądy zadały łącznie 209 pytań prejudycjalnych.
Obecnie przed Trybunałem toczy się 70 postępowań zainicjowanych przez polskie sądy. Równocześnie Komisja Europejska prowadzi kilka spraw przeciwko Polsce, m.in. w związku z przekroczeniami norm jakości powietrza czy brakiem aktualizacji dokumentów klimatycznych. Z drugiej strony Polska sama zaskarżyła część przepisów pakietu Fit for 55, w tym regulacje dotyczące rynku emisji i zakazu sprzedaży nowych aut spalinowych od 2035 roku.
TSUE, działający od 1952 roku, składa się z 27 sędziów – po jednym z każdego państwa UE – oraz 11 rzeczników generalnych. Jego zadaniem jest zapewnienie jednolitej interpretacji prawa unijnego oraz rozstrzyganie sporów między państwami a instytucjami UE. W sprawach prejudycjalnych Trybunał nie rozstrzyga bezpośrednio sporu krajowego, lecz wskazuje, jak należy interpretować prawo unijne – a ostateczną decyzję podejmuje sąd krajowy.
Najbliższe miesiące zapowiadają się więc kluczowo zarówno dla frankowiczów, jak i dla posiadaczy kredytów złotowych. Rozstrzygnięcia z Luksemburga mogą mieć realny wpływ na setki tysięcy umów hipotecznych w Polsce oraz na praktyki banków w kolejnych latach.
