Nowy system kaucyjny od 2025 roku. Jak zmienią się zakupy i co zyskają konsumenci?
Polska szykuje się do rewolucji w gospodarce odpadami. Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że od 1 października 2025 roku zacznie działać ogólnokrajowy system kaucyjny. Obejmie on butelki plastikowe, puszki metalowe oraz butelki szklane wielokrotnego użytku. Kaucja będzie doliczana do ceny napoju w każdym punkcie sprzedaży – od supermarketów, przez sklepy osiedlowe, aż po restauracje i automaty z napojami.
Jak będzie działał system?
Kaucja ma wynosić od 50 groszy do 2 zł – w zależności od rodzaju opakowania. Klient zapłaci ją przy zakupie, a zwróci przy oddaniu pustego opakowania oznaczonego etykietą z kodem kreskowym i specjalnym znakiem kaucji. Warunek? Butelka czy puszka musi być niezgniatana, opróżniona i zakręcona.
Zwrot będzie możliwy bez paragonu – wystarczy oddać opakowanie do sklepu lub automatu typu "butelkomat". To duża zmiana wobec obecnych zasad funkcjonujących przy butelkach zwrotnych, gdzie paragon często był wymagany.
Cel: mniej śmieci, więcej surowców
System kaucyjny ma pomóc w realizacji unijnych wymogów: do 2025 roku Polska musi zebrać selektywnie 77% butelek plastikowych, a do 2029 roku aż 90%. Dodatkowo butelki z tworzyw sztucznych będą musiały zawierać minimum 25% surowca z recyklingu (od 2025 r.), a od 2030 roku – 30%.
Dane GUS pokazują, jak duże znaczenie może mieć ten system. W 2018 roku w Polsce wyprodukowano ponad 8 miliardów opakowań szklanych, z czego około 60% stanowiły butelki. W obiegu znajduje się około 400 mln butelek zwrotnych, ale każda z nich wykorzystywana jest średnio tylko 8–12 razy, choć mogłaby nawet 20.
Jak to działa w innych krajach?
Podobne systemy od lat funkcjonują w Niemczech, Skandynawii czy krajach bałtyckich. Przykład Litwy pokazuje, że wprowadzenie kaucji może przynieść spektakularne efekty – tam odsetek zwracanych butelek i puszek sięga dziś 92%.
W Polsce, według badań Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste, aż 9 na 10 osób deklaruje gotowość do korzystania z systemu kaucyjnego. Eksperci podkreślają jednak, że kluczowe będzie stworzenie gęstej sieci punktów zwrotu – tak, aby konsumenci mogli oddać butelkę nie tylko w hipermarkecie, ale również w małym sklepie osiedlowym.
Co zyskają konsumenci?
Dzięki kaucji butelki i puszki nie będą trafiać masowo do koszy na śmieci, lasów czy rowów. Zyskają też klienci – odzyskają wpłaconą kwotę i będą mieli realny wpływ na poprawę środowiska. Dodatkowym atutem będzie wygoda: brak konieczności przechowywania paragonów, które dotychczas były warunkiem odzyskania kaucji za szklane butelki.
System kaucyjny to więc nie tylko narzędzie ekologiczne, ale także element zmiany codziennych nawyków – krok w stronę gospodarki obiegu zamkniętego, gdzie surowce wracają do produkcji zamiast zalegać na wysypiskach.
