Zmiany obejmą zarówno sklepiki i automaty z żywnością, jak i szkolne stołówki. Zgodnie z nowymi regulacjami ograniczona zostanie możliwość sprzedaży części produktów zawierających dużo cukru oraz substancji słodzących. Założenie jest proste – zdrowe jedzenie ma być dla dzieci łatwiej dostępne, a produkty wysoko przetworzone mają stopniowo znikać ze szkolnego otoczenia.
Nowe zasady w sklepikach i automatach
Od września ze szkolnej sprzedaży mają zniknąć między innymi produkty, które dotychczas mogły być oferowane jako wyroby o zmniejszonej zawartości cukru. Problem w tym, że część z nich zawierała substancje słodzące, które również znalazły się pod lupą nowych przepisów.
Zaostrzono także wymagania dotyczące zawartości cukrów w produktach mlecznych, zbożowych oraz napojach roślinnych. Limit zostanie ustalony na poziomie 10 gramów cukru na 100 gramów lub 100 mililitrów produktu. Jeszcze bardziej restrykcyjne zasady będą dotyczyć napojów przygotowywanych na miejscu – w ich przypadku maksymalna zawartość cukru wyniesie 5 gramów na 250 ml.
Zdrowsze obiady w szkolnych stołówkach
Zmiany nie ograniczą się jednak do sklepików. Nowe zasady obejmą także posiłki przygotowywane dla uczniów.
Co najmniej raz w tygodniu w szkolnym menu powinien znaleźć się w pełni roślinny obiad, którego podstawą będą między innymi nasiona roślin strączkowych. Z kolei przynajmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na bazie wywarów warzywnych.
Eksperci podkreślają, że szkoła jest jednym z miejsc, w których dzieci mogą nauczyć się prawidłowych nawyków żywieniowych. Szczególnie istotne jest to w przypadku uczniów, którzy samodzielnie kupują przekąski podczas przerw.
Problem zaczyna się nie tylko w szkole
Specjaliści zwracają uwagę, że sama zmiana szkolnego menu nie rozwiąże problemu nadwagi i otyłości wśród dzieci. Wraz z wiekiem coraz większy wpływ na ich decyzje mają reklamy, media społecznościowe, rówieśnicy oraz łatwa dostępność taniej, wysoko przetworzonej żywności.
Według danych z badania COSI z lat 2022–2024 nadmierną masę ciała miało 36 proc. chłopców i 30 proc. dziewczynek w wieku wczesnoszkolnym. Problem jest więc na tyle poważny, że coraz większe znaczenie przypisuje się nie tylko edukacji, lecz także zmianom w otoczeniu, w którym dzieci dokonują codziennych wyborów.
Reklamy również kształtują wybory najmłodszych
Dużym problemem pozostaje marketing produktów kierowanych do dzieci. W reklamach i na opakowaniach często pojawiają się bohaterowie popularnych bajek, celebryci czy sportowcy. Producenci wykorzystują także konkursy, gry i różnego rodzaju gadżety, aby przyciągnąć uwagę najmłodszych.
Badania pokazują, że taki sposób promocji może realnie wpływać na ocenę produktów przez dzieci. W jednym z eksperymentów dzieci, które otrzymały produkt w opakowaniu z popularną postacią z filmu animowanego, oceniały jego smak lepiej niż grupa, która widziała identyczny produkt bez takiego elementu.
Eksperci wskazują, że dzieci są szczególnie podatne na tego typu przekazy. Dlatego coraz częściej pojawiają się postulaty ograniczenia marketingu słodyczy, słodkich napojów i innych produktów wysoko przetworzonych kierowanego bezpośrednio do najmłodszych.
Woda zamiast słodkich napojów
Jednym z najprostszych sposobów na ograniczenie spożycia cukru jest zapewnienie dzieciom łatwego dostępu do bezpłatnej wody. Taka możliwość powinna istnieć nie tylko w budynku szkoły, ale również w miejscach aktywności, takich jak boiska czy place zabaw.
Ogólnopolskie badanie DINO-PL z lat 2022–2023 pokazało, że około jedno na troje dzieci w wieku 7–9 lat sięgało po słodzone napoje przez większość dni tygodnia lub codziennie. Co czwarte dziecko równie często jadło słodkie przekąski.
Doświadczenia zagraniczne pokazują, że zmiana dostępności napojów może przynieść efekty. W programie przeprowadzonym w szkołach podstawowych w Rotterdamie promowanie picia wody przyczyniło się do zmniejszenia średniego dziennego spożycia słodzonych napojów wśród uczestniczących dzieci.
Najważniejsze nawyki powstają w domu
Szkoła może stworzyć zdrowsze środowisko, ale pierwsze przyzwyczajenia żywieniowe dzieci kształtują się przede wszystkim w domu. To rodzice decydują o tym, jakie produkty trafiają na rodzinny stół i jakie podejście do jedzenia obserwują najmłodsi.
Eksperci podkreślają, że szczególnie ważne są pierwsze lata życia. W tym okresie dziecko poznaje nowe smaki, uczy się określonych zachowań przy stole i stopniowo kształtuje swoje preferencje.
Badania wskazują, że nawyki wypracowane we wczesnym dzieciństwie mogą mieć wpływ na sposób odżywiania również wiele lat później. Dotyczy to między innymi spożywania słodzonych napojów.
Zdrowa dieta nie musi być droga
Na sposób żywienia wpływa także sytuacja ekonomiczna rodziny. Dane pokazują, że dzieci z rodzin o niższym statusie socjoekonomicznym częściej sięgają po produkty wysoko przetworzone, słodkie napoje i przekąski.
Nie oznacza to jednak, że zdrowe jedzenie musi być kosztowne. Podstawą wartościowego posiłku mogą być stosunkowo proste produkty – warzywa, owoce, jajka, kasze czy nasiona roślin strączkowych. Problemem może być natomiast czas potrzebny na ich przygotowanie.
Gotowy baton czy słodka przekąska są dostępne od razu i często kosztują niewiele. Przygotowanie pełnowartościowej kanapki, obiadu czy przekąski wymaga natomiast planowania i czasu.
Nowe przepisy, które zaczną obowiązywać 1 września, mają więc zmienić przede wszystkim środowisko, w którym dzieci podejmują codzienne decyzje. Ich skuteczność będzie zależała nie tylko od tego, co znajdzie się w szkolnych sklepikach i stołówkach, ale również od działań rodziców, szkół oraz otoczenia, w którym dzieci spędzają czas.
