Nadchodzi klimatyczny koszmar? Naukowcy ostrzegają przed nawet 450 tysiącami ofiar. "Śmiertelność na skalę pandemii"

Naukowcy coraz uważniej obserwują sytuację na Oceanie Spokojnym, gdzie rozwija się wyjątkowo silne El Niño. Zjawisko, które co kilka lat wpływa na pogodę niemal na całej planecie, tym razem może okazać się najsilniejszym od początku systematycznych pomiarów.

Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) ostrzega, że jego konsekwencje mogą być odczuwalne jeszcze przez znaczną część 2027 roku. Największe obawy budzą fale ekstremalnych upałów, które stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia milionów ludzi.

Jednak wysoka temperatura to dopiero początek problemów. Naukowcy wskazują również na ryzyko susz, gwałtownych opadów, pożarów oraz rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.

Nawet 451 tysięcy dodatkowych zgonów. Naukowcy przedstawili alarmującą prognozę

Zespół Climate Impact Lab, związany między innymi z Uniwersytetem Chicagowskim, opracował model pokazujący potencjalne konsekwencje wyjątkowo silnego El Niño.

Wyniki są niepokojące.

Według analizy w okresie od czerwca 2026 roku do lutego 2027 roku ekstremalne temperatury mogą przyczynić się do około 451 tysięcy dodatkowych zgonów w porównaniu z warunkami typowymi dla lat bez tak silnych anomalii.

Badacze przewidują również, że liczba dni z ekstremalnymi upałami może wzrosnąć aż o 44 procent.

Co szczególnie istotne, prognoza obejmuje wyłącznie zgony związane z temperaturą. Nie uwzględnia dodatkowych ofiar potencjalnych powodzi, susz, pożarów czy epidemii chorób zakaźnych.

Autorzy podkreślają jednak, że są to wyniki modelowania, a nie przesądzona liczba ofiar. Ostateczna skala tragedii będzie zależała między innymi od rzeczywistego przebiegu zjawiska i działań podejmowanych przez poszczególne państwa.

Michael Greenstone, współzałożyciel Climate Impact Lab i profesor Uniwersytetu Chicagowskiego, zwraca uwagę, że za ogromnymi liczbami kryją się konkretni ludzie – rodziny, dzieci, osoby starsze i pracownicy, którzy każdego dnia będą narażeni na niebezpieczne temperatury.

"Śmiertelność na skalę pandemii". Eksperci apelują do WHO

Jeszcze dalej idą naukowcy zajmujący się zdrowiem publicznym.

Dr Colin Carlson z Uniwersytetu Yale oraz prof. Christopher Callahan z Uniwersytetu Indiany zaapelowali, aby Światowa Organizacja Zdrowia rozważyła uznanie konsekwencji wyjątkowo silnego El Niño za międzynarodowe zagrożenie zdrowia publicznego.

W artykule opublikowanym 10 listopada na łamach "Think Global Health" przekonują, że zagrożenia związane z ekstremalnymi zjawiskami klimatycznymi nie powinny być traktowane wyłącznie jako problem środowiskowy.

Ich zdaniem nadchodzące miesiące mogą przynieść liczbę ofiar porównywalną ze skalą niektórych pandemii.

Naukowcy przywołują pandemię grypy A/H1N1 z 2009 roku, której globalną liczbę ofiar szacowano na około 284 tysiące.

Badacze ostrzegają, że szczególnie silne El Niño może wywołać jednocześnie wiele zagrożeń zdrowotnych – od udarów cieplnych i odwodnienia po wzrost liczby zachorowań na dengę i cholerę.

Uznanie zjawiska za międzynarodowe zagrożenie zdrowia publicznego mogłoby, ich zdaniem, pomóc w skoordynowaniu działań państw oraz uruchomieniu dodatkowych środków na ochronę najbardziej narażonych mieszkańców.

Nigeria, Indonezja i Sudan. Tam upały mogą zebrać największe żniwo

Według analizy Climate Impact Lab szczególnie poważne konsekwencje mogą wystąpić w Afryce i Azji.

W Nigerii, w okresie od września 2026 do lutego 2027 roku, wysokie temperatury mogą przyczynić się do około 31,4 tysiąca dodatkowych zgonów.

W Sudanie prognozuje się około 17,5 tysiąca takich przypadków, a w Indonezji około 19,3 tysiąca.

Znaczący wzrost liczby zgonów przewidywany jest również w Indiach, Brazylii i innych państwach położonych w strefach szczególnie narażonych na ekstremalne upały.

Problem dotyczy przede wszystkim regionów, w których miliony ludzi nie mają dostępu do klimatyzacji, odpowiedniej infrastruktury medycznej ani skutecznych systemów ostrzegania przed wysokimi temperaturami.

W niektórych krajach dodatkowym zagrożeniem jest konieczność wykonywania ciężkiej pracy fizycznej na zewnątrz, często bez możliwości regularnego odpoczynku w chłodnym miejscu.

Długotrwałe fale upałów mogą prowadzić do odwodnienia, zaburzeń pracy układu krążenia oraz niewydolności narządów. Szczególnie zagrożone są osoby starsze, dzieci i przewlekle chorzy.

Oceany uwalniają ogromne ilości ciepła. Rok 2027 może pobić rekord temperatury

Sytuacja klimatyczna była jednym z głównych tematów konferencji COP31 odbywającej się w tureckiej Antalyi.

Podczas szczytu Światowa Organizacja Meteorologiczna przedstawiła najnowsze dane dotyczące kondycji globalnego klimatu.

Wynika z nich, że lata 2015–2026 stanowią najcieplejszy dwunastoletni okres w historii pomiarów.

Od stycznia do września 2026 roku średnia globalna temperatura była o około 1,47 stopnia Celsjusza wyższa niż w epoce przedindustrialnej.

Co więcej, naukowcy przewidują, że wpływ wyjątkowo silnego El Niño może sprawić, iż 2027 rok ustanowi kolejny rekord globalnej temperatury.

Sekretarz generalna WMO Celeste Saulo zwróciła uwagę, że zjawisko nie wytwarza nowego ciepła, lecz powoduje uwalnianie energii zgromadzonej wcześniej w oceanach.

A ponieważ oceany osiągają obecnie rekordowo wysokie temperatury, ilość energii mogącej oddziaływać na atmosferę jest wyjątkowo duża.

WMO przewiduje, że w okresie od listopada 2026 do stycznia 2027 roku temperatura powierzchni wód w części tropikalnego Pacyfiku może przekroczyć wieloletnią średnią nawet o około 3,8 stopnia Celsjusza.

To poziom znacznie wyższy od progu, przy którym oficjalnie rozpoznaje się występowanie El Niño.

Susze, powodzie i epidemie. Zagrożenie nie ogranicza się do upałów

El Niño jest naturalnym zjawiskiem klimatycznym związanym z okresowym ocieplaniem się powierzchniowych wód równikowej części Oceanu Spokojnego.

Zmiany temperatury oceanu wpływają na cyrkulację atmosferyczną, a w konsekwencji na opady i warunki pogodowe w odległych częściach świata.

W jednych regionach może to oznaczać wielomiesięczne susze, w innych intensywne deszcze i katastrofalne powodzie.

Długotrwały brak opadów prowadzi do strat w rolnictwie, niedoborów wody i wzrostu cen żywności. Z kolei powodzie mogą niszczyć infrastrukturę, zanieczyszczać ujęcia wody pitnej i zwiększać ryzyko rozprzestrzeniania się chorób.

Światowa Organizacja Zdrowia zwraca uwagę również na zagrożenia związane z chorobami przenoszonymi przez komary oraz infekcjami rozwijającymi się w wyniku pogorszenia warunków sanitarnych.

Ekstremalne zjawiska pogodowe mogą dodatkowo utrudniać działanie szpitali, transport medyczny i dostawy podstawowych leków.

Czy El Niño zagrozi również Polsce?

Choć najpoważniejsze skutki prognozowane są dla części Afryki, Azji i Ameryki Południowej, konsekwencje silnego El Niño mogą mieć znaczenie dla całego świata.

W Europie oddziaływanie tego zjawiska jest jednak znacznie bardziej złożone niż w regionach położonych bezpośrednio nad tropikalnym Pacyfikiem.

Nie oznacza to, że Polska automatycznie doświadczy rekordowych upałów wyłącznie z powodu El Niño.

Na pogodę w naszym kraju wpływa wiele czynników, w tym układy baryczne nad Atlantykiem, cyrkulacja atmosferyczna i lokalne warunki klimatyczne.

Naukowcy nie przedstawili dotychczas wiarygodnej prognozy, która pozwalałaby określić, ile dodatkowych zgonów z powodu obecnego El Niño mogłoby wystąpić w Polsce.

Nie zmienia to faktu, że Europa również coraz częściej doświadcza długotrwałych fal upałów, stanowiących zagrożenie szczególnie dla seniorów i osób z chorobami przewlekłymi.

Czy można zapobiec katastrofie? Naukowcy wskazują konkretne rozwiązania

Autorzy alarmujących prognoz podkreślają, że liczby przedstawione w ich analizach nie muszą się urzeczywistnić.

Według Climate Impact Lab odpowiednio szybkie działania mogą uratować dziesiątki tysięcy ludzi.

Najważniejsze znaczenie mają systemy wczesnego ostrzegania przed ekstremalnymi temperaturami, tworzenie ogólnodostępnych miejsc schronienia przed upałem oraz zapewnienie dostępu do wody pitnej.

Istotna jest również ochrona osób pracujących na zewnątrz, dostosowywanie godzin pracy do warunków pogodowych oraz zwiększanie możliwości szpitali i służb ratunkowych.

Światowa Organizacja Meteorologiczna podkreśla, że liczba państw dysponujących wielozagrożeniowymi systemami ostrzegania wzrosła z 56 w 2015 roku do 136 w 2025 roku.

Eksperci przypominają jednak, że samo przewidzenie zagrożenia nie wystarczy. Ostrzeżenia muszą dotrzeć do mieszkańców odpowiednio wcześnie, a lokalne władze powinny mieć przygotowane procedury reagowania.

Najbliższe miesiące pokażą, czy wyjątkowo silne El Niño rzeczywiście przyniesie rekordowe temperatury i jak skutecznie państwa poradzą sobie z ochroną najbardziej zagrożonych mieszkańców. Prognoza 451 tysięcy dodatkowych zgonów pozostaje szacunkiem naukowym, który będzie aktualizowany wraz z napływem kolejnych danych.