Wielka Brytania żałuje brexitu? Premier mówi o wielkiej stracie i szykuje zwrot w relacjach z Unią Europejską

Wielka BrytaniaWielka Brytania
Źródło zdjęć: © unflsch | redakcja ipolska24.pl

Dziesięć lat po referendum, które doprowadziło do wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, brytyjski premier przygotowuje jedno z najmocniejszych wystąpień dotyczących skutków brexitu. Andy Burnham zamierza otwarcie przyznać, że jego kraj więcej stracił, niż zyskał na opuszczeniu Wspólnoty. Już w piątek w Brukseli mają zostać uzgodnione nowe porozumienia dotyczące handlu, energii i możliwości podejmowania pracy przez młodych ludzi. Opozycja ostrzega jednak, że rząd próbuje stopniowo przywrócić Wielką Brytanię do struktur Unii Europejskiej.

W poniedziałek, 16 listopada, podczas uroczystego bankietu organizowanego przez lorda burmistrza londyńskiego City, premier Andy Burnham ma przedstawić swoją ocenę gospodarczych i politycznych konsekwencji brexitu. Według zapowiedzi wystąpienie będzie wyraźnym odejściem od dotychczasowego sposobu przedstawiania decyzji o opuszczeniu Unii Europejskiej.

Szef brytyjskiego rządu zamierza porównać porozumienie brexitowe do znanej baśni o nowych szatach cesarza. Jego zdaniem brytyjscy politycy przez lata unikali przyznania, że wynegocjowany model relacji z Brukselą nie przyniósł oczekiwanych korzyści.

Burnham ocenia, że zbyt daleko idące ograniczenie współpracy gospodarczej z Unią stworzyło dodatkowe bariery dla przedsiębiorstw, osłabiło możliwości rozwoju gospodarczego i nie spełniło obietnicy odzyskania pełnej kontroli nad sprawami państwa.

Premier zamierza przekonywać, że Wielka Brytania potrzebuje bardziej pragmatycznych relacji ze swoimi europejskimi partnerami. Nie chodzi jednak o natychmiastowy powrót do Unii, lecz o stopniowe usuwanie przeszkód, które utrudniają handel i współpracę.

Pierwszym poważnym sprawdzianem tej polityki będzie zaplanowany na piątek, 20 listopada, szczyt Wielka Brytania–Unia Europejska w Brukseli.

Andy Burnham spotka się tam z przewodniczącym Rady Europejskiej Antóniem Costą oraz przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen. Rozmowy mają doprowadzić do dalszego zacieśnienia współpracy w obszarach gospodarki, bezpieczeństwa, energetyki i mobilności obywateli.

Jednym z najważniejszych tematów będzie zniesienie części barier dotyczących handlu produktami spożywczymi i rolnymi.

Po brexicie brytyjskie przedsiębiorstwa eksportujące żywność do państw Unii Europejskiej muszą mierzyć się z dodatkowymi kontrolami, dokumentacją i kosztami administracyjnymi. Podobne trudności dotyczą europejskich firm sprzedających produkty na rynku brytyjskim.

Projekt nowego porozumienia zakłada uproszczenie procedur i ograniczenie części kontroli. Rząd argumentuje, że może to obniżyć koszty działalności przedsiębiorstw, usprawnić dostawy i ostatecznie wpłynąć na ceny płacone przez konsumentów.

Według szacunków przedstawianych przez brytyjski rząd pakiet planowanych porozumień mógłby zwiększyć produkt krajowy brutto Wielkiej Brytanii o około 0,4 procent, co odpowiada mniej więcej 17 miliardom funtów. Są to jednak prognozy dotyczące potencjalnych korzyści, a nie efekty już osiągnięte.

Nowe rozwiązania budzą jednocześnie zastrzeżenia przeciwników zbliżenia z Unią. Krytycy wskazują, że uproszczenie handlu może wymagać dostosowywania brytyjskich przepisów do unijnych standardów, mimo że Londyn nie będzie uczestniczył w głosowaniach nad ich przyjmowaniem.

Kolejnym istotnym obszarem negocjacji ma być współpraca energetyczna i klimatyczna, w tym powiązanie systemów handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla.

W praktyce mogłoby to ułatwić współpracę przedsiębiorstw działających po obu stronach kanału La Manche oraz ograniczyć koszty wynikające z funkcjonowania odrębnych systemów regulacyjnych.

Duże zainteresowanie budzi również projekt programu mobilności młodzieży. Jego celem byłoby umożliwienie młodym obywatelom Wielkiej Brytanii i państw Unii Europejskiej łatwiejszego podróżowania, podejmowania pracy oraz zdobywania doświadczenia zawodowego.

Nie oznaczałoby to automatycznego przywrócenia swobodnego przepływu osób, który obowiązywał przed brexitem. Szczegółowe warunki programu, w tym ograniczenia wiekowe i zasady pobytu, mają być przedmiotem uzgodnień.

Dla młodych Polaków potencjalne porozumienie mogłoby oznaczać nowe możliwości legalnej pracy i dłuższych wyjazdów do Wielkiej Brytanii. Ostateczne znaczenie tych zmian będzie jednak zależało od przyjętych przepisów.

Mimo zapowiedzi zacieśnienia współpracy Burnham deklaruje, że przed kolejnymi wyborami parlamentarnymi nie zamierza przekraczać ograniczeń zapisanych w programie Partii Pracy z 2024 roku.

Oznacza to brak planów natychmiastowego powrotu do jednolitego rynku, unii celnej czy przywrócenia pełnej swobody przemieszczania się osób.

Premier chce natomiast rozpocząć szerszą debatę o długoterminowej przyszłości stosunków brytyjsko-unijnych. Wśród możliwych rozwiązań wymienia się zarówno utrzymanie obecnego modelu współpracy, jak i ponowne przystąpienie do unii celnej, jednolitego rynku, a w dalszej perspektywie nawet pełne członkostwo w Unii Europejskiej.

Szef rządu podkreśla, że tak poważna zmiana musiałaby uzyskać demokratyczny mandat w wyborach parlamentarnych.

Zapowiedzi premiera wywołały natychmiastową reakcję brytyjskiej opozycji.

Konserwatyści zarzucają Partii Pracy próbę stopniowego wycofywania się z brexitu bez przeprowadzania nowego referendum. Ich zdaniem rząd może doprowadzić do sytuacji, w której Wielka Brytania ponownie będzie zobowiązana do przestrzegania unijnych regulacji, nie posiadając wpływu na ich kształt.

Szczególnie ostro wypowiada się były premier Boris Johnson, który kierował brytyjskim rządem w momencie opuszczenia Unii Europejskiej w 2020 roku.

Johnson uważa, że ponowne otwarcie sporu o brexit może zaszkodzić obecnemu premierowi i Partii Pracy. Przekonuje również, że Brytyjczycy podtrzymaliby decyzję o wyjściu ze Wspólnoty, gdyby ponownie zostali zapytani o tę kwestię w referendum.

Z kolei politycy Reform UK podkreślają, że możliwość samodzielnego stanowienia przepisów jest jedną z najważniejszych korzyści wynikających z brexitu. Ich zdaniem ponowne dostosowywanie brytyjskiego prawa do regulacji unijnych ograniczałoby swobodę prowadzenia polityki gospodarczej i handlowej.

Odmienne stanowisko zajmują Liberalni Demokraci i Zieloni, którzy opowiadają się za znacznie bliższą integracją z Unią. W ich ocenie częściowe porozumienia handlowe nie wystarczą do usunięcia wszystkich problemów, jakie pojawiły się po wyjściu Wielkiej Brytanii ze Wspólnoty.

Wielka Brytania formalnie opuściła Unię Europejską 31 stycznia 2020 roku, a okres przejściowy zakończył się 31 grudnia tego samego roku. Od tego czasu funkcjonuje poza jednolitym rynkiem i unią celną, choć pozostaje jednym z najważniejszych partnerów handlowych państw członkowskich.

Dla Polski przyszłość brytyjsko-unijnych relacji ma szczególne znaczenie. Wielka Brytania jest ważnym rynkiem dla polskich eksporterów, a na jej terytorium mieszka liczna społeczność polska. Ewentualne uproszczenia w handlu, podróżowaniu i podejmowaniu pracy mogą więc wpłynąć również na polskie przedsiębiorstwa oraz obywateli.

Najbliższe decyzje zapadną podczas piątkowego szczytu w Brukseli. To tam okaże się, które z zapowiadanych porozumień uda się ostatecznie uzgodnić i podpisać, a które będą wymagały dalszych negocjacji.

Wybrane dla Ciebie